Wydanie: MWM 06/2013

Tango

Bez choreografii
Article_more
Podczas większości milong praktykowane jest tzw. cabeceo, czyli zaproszenie do tańca za pomocą wzroku. Zapytana w ten sposób partnerka lub partner (cabeceo działa w obydwu kierunkach) może odwrócić głowę (co oznacza odmowę) lub podtrzymać kontakt wzrokowy (co jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na taniec).
Narodziny W grudniu 2008 roku w parku Palermo, w północnej części Buenos Aires, argentyńscy archeolodzy odkryli pozostałości miejsca, które może być uważane za jedną z kolebek tanga. Café de Hansen działała na przełomie XIX i XX wieku, a jej pierwszym właścicielem był Juan Hansen. Tango grano tam i tańczono do 1912 roku. Potem, zgodnie z nakazem ówczesnego burmistrza, lokal zburzono. „Była to sala taneczna pełna nocnych Marków z różnych warstw społecznych. Atmosfera była niebezpieczna, ale zabawa przednia” – tak miejsce to opisywał Enrique Cadicamo – jeden z najsłynniejszych poetów tanga. Zapewne nigdy nie dowiemy się, w jakich okolicznościach tak naprawdę powstało tango. Ilość legend, jakie narodziły się na ten temat w ostatnich dziesięcioleciach, jest ogromna. Nie tak dawno, podczas spotkania poświęconego tangu i jego historii, które odbyło się w jednej z kawiarń na krakowskim Kazimierzu, doszło do bardzo ciekawej dyskusji. Miałam wówczas okazję porozmawiać o tangu z Argentyńczykiem – od wielu lat mieszkającym w Polsce, jednak wciąż bardzo silnie związanym ze swoją ojczyzną. Wspólnie stwierdziliśmy, że nie da się jednoznacznie określić korzeni tanga, gdyż powstawało ono w prawdziwym tyglu kulturowym, na gruncie wielokulturowości i imigracyjnej różnorodności Ameryki Południowej przełomu XIX i XX wieku. Pewne jest, że początki tego tańca związane są nie tylko z Argentyną i Buenos Aires, lecz także z Urugwajem i Montevideo. Taniec pełen emocji Początkowo tango tańczone było w lokalach o wątpliwej reputacji, domach publicznych i kawiarniach. Towarzyszyła mu atmosfera pełna niebezpieczeństwa, strachu, często zdarzały się bójki, a nawet morderstwa. Jedna ze scen słynnego filmu Carlosa Saury Tango wspaniale obrazuje ten czas w historii tanga. Obserwujemy tańczącą na scenie parę. Pod koniec utworu dochodzi do zabójstwa– mężczyzna dźga nożem niewierną kochankę. Co jest w tangu najbardziej charakterystyczne? Niewątpliwie fakt, że jest ono niekończącą się improwizacją. Tango argentyńskie nie jest układem choreograficznym. Partnerka nie wie, co się wydarzy, dlatego musi wyczuć intencję partnera i podążać za nim przez cały czas trwania utworu. Niezwykle ważny jest kontakt i „słuchanie” siebie nawzajem – wyczuwanie drugiej osoby w tańcu. Umiejętności te zdobywa się i doskonali przez całe życie, gdyż tango to nieustanny rozwój. Poza regularnymi lekcjami, a także warsztatami i seminariami, bardzo ważnym elementem rozwoju każdego tanguero jest tzw. practica, podczas której ćwiczy się w parach poznane na lekcjach elementy i figury. Jej doskonałym uzupełnieniem jest technika tanga argentyńskiego – zajęcia, na które przychodzi się bez partnera, po to, by pracować nad świadomością własnego ciała (nad równowagą, umiejętnością dysocjacji itd.). Niezwykle ważne jest również uczestnictwo w milongach i tańczenie z różnymi partnerami, gdyż na tym właśnie polega tango. Chodzi o to, by umieć zatańczyć z każdym. Oprócz tanga na parkietach obecne są również tzw. tango-vals (tango tańczone w rytmie walca) oraz milongi. Milonga jako taniec opiera się na zasadach techniki tanga, jednak w związku ze znacznie szybszym tempem kroki stają się krótsze, a partnerka ma za zadanie naprawdę błyskawicznie wyczuć intencję partnera. Dlatego taniec ten uchodzi za znacznie trudniejszy niż tango. Jednakże jego niezwykle radosny, żywiołowy i pełen zabawy charakter przyciąga na parkiety całe rzesze tangueros. W drugiej połowie XX wieku wraz z muzyką Astora Piazzolli narodził się bardzo obecnie popularny, nowy styl tańczenia tanga – tango nuevo – charakteryzujący się różnorodnością bardziej skomplikowanych figur, a nawet wpływami innych tańców.
Muzyka tanga Najważniejszym instrumentem i zarazem symbolem tanga jest bandoneon. Jego charakterystyczne, smutne, melancholijne brzmienie nadało temu gatunkowi niepowtarzalny koloryt. Zespół grający tradycyjne tango argentyńskie to tzw. orquesta tipica składająca się z sekcji smyczkowej (skrzypiec, altówki i wiolonczeli), sekcji bandoneonów (co najmniej trzech) oraz sekcji rytmicznej (fortepianu i kontrabasu). Takie właśnie zespoły koncertowały w Buenos Aires w czasie tzw. złotej ery tanga, przypadającej mniej więcej na lata 1945–1955. Do najsłynniejszych należą orkiestry prowadzone przez Francisca Canaro, Alfreda de Angelisa, Juana d’Arienzo, Julia de Caro czy Rodolfa Biagiego i wielu, wielu innych. Ich nagrania wciąż wykorzystuje się, tworząc dziś playlisty milong. Dla Argentyńczyków najważniejszą postacią w muzyce tanga był, jest i zawsze będzie słynny Carlos Gardel. Bożyszcze tłumów, niezapomniany śpiewak tanga (baryton), kompozytor, aktor, postać tragiczna (zginął w katastrofie lotniczej w Kolumbii w 1935roku). W Buenos Aires utwory skomponowane i wykonywane przez Gardela traktowane są jak świętość. Panuje zasada nietańczenia do nich na milongach, można ich jedynie słuchać. W drugiej połowie XX wieku tradycję tanga klasycznego przełamał Astor Piazzolla. Dzięki niemu narodził się nowy gatunek – tango nuevo – w którym kompozytor łączy brzmienie bandoneonu m.in. z jazzem, muzyką współczesną i elektroniczną. Jego twórczość zyskała międzynarodowe uznanie, jednak wielu Argentyńczyków do tej pory nie potrafi mu wybaczyć wprowadzenia do tanga nowej stylistyki. Zarówno w Buenos Aires, jak i w innych częściach świata wciąż powstają zespoły wykonujące nowe tango. Otros Aires, Tanghetto czy Bajofondo Tango Club to już uznane i cenione grupy, które swymi kompozycjami i śmiałymi aranżacjami wyraźnie urozmaicają świat muzyki tanga. Nowe, wspaniałe płyty wciąż wydaje słynny Gotan Project. Milonga Słowo „milonga” ma aż trzy znaczenia. Po pierwsze jest to jeden z gatunków tanga jako muzyki, po drugie jest to taniec, a po trzecie – rodzaj zabawy tanecznej, podczas której tańczy się tango argentyńskie. Milonga jako impreza taneczna składa się z bardzo wielu charakterystycznych, nie występujących nigdzie indziej elementów i jest zarazem fascynującą sytuacją społeczną. Muzyka ułożona jest w specjalny sposób, w tzw. tandy, zawierające od trzech do pięciu utworów. W każdym z takich bloków znajduje się kilka tang, tango-vals, milong, utworów z kręgu tango nuevo lub kompozycji alternatywnych. Tandy przedzielone są cortinami – krótkimi nietangowymi przerywnikami, podczas których tancerze odpoczywają lub następuje zmiana partnera czy partnerki. Pary tańczą na planie koła, zawsze w ruchu przeciwnym do wskazówek zegara. Podczas większości milong praktykowane jest tzw. cabeceo, czyli zaproszenie do tańca za pomocą wzroku. Zapytana w ten sposób partnerka lub partner (cabeceo działa w obydwu kierunkach) może odwrócić głowę (co oznacza odmowę) lub podtrzymać kontakt wzrokowy (co jest równoznaczne z wyrażeniem zgody na taniec). Na milongowych parkietach świata spotkać można tancerzy w każdym wieku. Tango jest tańcem zdecydowanie wielopokoleniowym. Nie uznaje barier wiekowych, może je zatańczyć każdy. Doskonały przykład prawdziwej milongi odnajdujemy w słynnym filmie Sally Potter The Tango Lesson. Autorka przybywa do Buenos Aires, by nauczyć się tanga i bierze udział w argentyńskiej imprezie tanecznej z wielkimi mistrzami tego gatunku. Tango argentyńskie w Polsce W ostatnich latach tango argentyńskie rozwija się w Polsce w bardzo szybkim tempie. Coraz więcej osób systematycznie tańczy, przychodzi na milongi oraz bierze udział w seminariach, warsztatach i festiwalach tanga. Ośrodkami wiodącym są w tej chwili niewątpliwie Warszawa i Kraków, jednak tango rozwija się wspaniale również i we Wrocławiu, w Łodzi, Poznaniu, Katowicach, Jeleniej Górze, Trójmieście i innych miastach naszego kraju. Powstało wiele nowych szkół tanga, a co za tym idzie milong i praktyk. Organizowane są festiwale, na które zapraszani są najwięksi mistrzowie tanga z Buenos Aires oraz zespoły grające tango zarówno tradycyjne, jak i nowe. Podczas tego typu imprez tangueros mają okazję uczestniczyć w warsztatach tanecznych (zajęciach w parach lub solo z techniki tanga oraz lekcjach z tzw. muzykalności), podziwiać pokazy mistrzowskie, tańczyć do muzyki przygotowywanej przez najlepszych DJ-ów, a także do muzyki granej na żywo. Wzrasta ilość koncertów argentyńskich zespołów z kręgu nuevo. Przyjeżdżają do nas takie gwiazdy jak Tanghetto czy Otros Aires. Tango jak narkotyk Apetyt na tango rośnie. Zwiększa się liczba międzynarodowych festiwali tanga, przyciągających miłośników tego tańca z całego świata. Zatłoczone są nie tylko milongi w Buenos Aires, lecz także te w największych miastach Europy. Londyńska Negracha co piątek gości na dwóch parkietach nawet trzysta osób. Tango cieszy się ogromną popularnością również w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Tango uzależnia i staje się sposobem na życie. Niemal każdy udający się za granicę tanguero wiezie w swojej walizce buty do tanga, a przed podróżą sprawdza, kiedy i gdzie dokładnie w danym mieście można potańczyć. Całe rzesze tancerzy wyjeżdżają do Buenos Aires, by doskonalić swoje umiejętności u najwybitniejszych argentyńskich maestros. Dzięki popularności muzyki Astora Piazzolli oraz wielkiego międzynarodowego sukcesu tanga elektronicznego z osiągnięciami zespołu Gotan Project na czele wzrosło zainteresowanie nie tylko nurtem nuevo, ale i tangiem tradycyjnym. Niewątpliwie przyczyniły się do tego faktu również i słynne filmy, zwłaszcza The Tango Lesson Sally Potter oraz Tango Carlosa Saury.