Przewodnik całkiem subiektywny

Piąte

V13
Liczba porządkowa pięć jest w kontekście symfoniki symboliczna, więc zastanawiam się czasami: przeklęta czy błogosławiona? Zaczęło się od Beethovena, V Symfonia wpłynęła na wyobraźnię rzeszy odbiorców, do dziś należy do topowych dzieł wszech czasów. Ale nie tylko o świadomość ludową chodzi, bo ten utwór (formalnie raczej klasycznie uporządkowany, a nie rewolucyjny) wstrząsnął także podstawami k...

Pięć wieków „Stabat Mater”

Maxresdefault
W moim przypadku zaczęło się od muzyki Karola Szymanowskiego. Jego Stabat Mater, jeden z najpiękniejszych utworów, jakie skomponował, na długo stał się synonimem opracowania tekstu średniowiecznej sekwencji.

Muzyka drzew

2058889-drzewa-w-lesie
„Po dziś dzień zachwyca mnie i pokrzepia indywidualne piękno każdego drzewa, nieskończona mnogość kształtów i barw. Zawsze rozkoszuję się widokiem tańczących na wietrze gałęzi, wsłuchiwaniem się w śpiewne łkania i westchnienia albo szelestem liści szepczących swoje tajemnice. Piękno, harmonia, siła i ład to wartości estetyczne, które według mnie biorą się z kształtu i życia drzew” – fragment au...

Zwycięstwo nadziei

7eae335cbbc0542dcd110fa330c77117
Tę historię powinien opowiedzieć Ken Russell. Wiem, brytyjski reżyser stworzył pełnometrażowy portret Gustava Mahlera, ale perypetie towarzyszące pracy nad II Symfonią, przynajmniej te, które zapisały się w pamięci obserwatorów, byłyby godne obiektywu tego wizjonera-prześmiewcy. Owoc nieprawdopodobnych życiowych okoliczności (natury plotkarskiej) nałożonych na twórczą imaginację Mahlera jest os...

Muzyczny przestwór

Light-1519784_960_720
Przepis na muzyczny mrok? Proszę bardzo: tempo Maestoso, metrum 6/4, stała nuta (wartości równej całemu taktowi, czyli tutaj cała nuta z kropką), a do tego następujący mix instrumentów: kontrabasy, altówki, waltornie i koniecznie tremolo kotłów. To tło, trwa może chwilę, jednak wystarczająco długo, by zafrapować, zasiać wątpliwość i rozbudzić ciekawość – co dalej, co z tego wyniknie?

Muzyka łez

Bach__chaconne_de_la_quatri%c3%a8me_sonate._huet_jeu_du_violon_1880.tiff
Musiało być to dawno, skoro próżno szukam w pamięci punktu zaczepienia, jakichkolwiek skojarzeń, choć ułamka zdarzenia albo faktu, który związał się z pierwszym wysłuchaniem bądź pierwszą wzmianką o tym niezwykłym dziele. Pamięć jest złośliwa i lubi płatać figle. Być może to najwyraźniejsza oznaka przemijania, w jego fizyczności właśnie, kiedy pamięć ukrywa zdarzenia, innym zaś razem odsłania j...

Wyznanie miłości

B7b79f18-cf27-11e0-99d6-0016355ba1d6
Są dzieła, które mają wielką moc przyciągania, do których wraca się może nie często, ale jeśli już, to zawsze oddziałują z niezwykłą intensywnością.

Poszukiwanie wiary

Auden-2
Skrajnie różne opinie wśród krytyków to norma. Nie wiem, czy poza dosłownie kilkoma przypadkami arcydzieł historia notuje konsensus w ramach poglądów na temat malarstwa, literatury czy muzyki. Niezwykły, rozbudowany poemat The Age of Anxiety Wystana Hugh Audena już rok po premierze został uhonorowany prestiżową nagrodą Pulitzera, ale taki znawca artystycznego słowa, jak Czesław Miłosz, chyba ni...

Przewidujący

Maxresdefault
Kandydatur do miana najdziwaczniejszego dzieła muzycznego wszech czasów można wskazać wiele. Ale kto wie, czy najbardziej tajemniczy i ekscentryczny, najbardziej wizjonerski utwór nie powstał już prawie 110 lat temu, w tej niezwykłej epoce, która poszukiwała absolutnej wolności i ostatecznie zrywała krępujące więzy systemu tonalnego. Jednym z liderów tego peletonu jest Skriabinowski Prometeusz,...

Mikołaj z Miry

Sw-mikolaj-z-myra
Kiedy będą mogli państwo sięgnąć po ten tekst, wszystko w centrach miast będzie już krzyczeć o świętach. Od stosownych dekoracji – czyli: migających lampek, choinek we wszelakich odmianach i kształtach, gwiazdek, dzwoneczków oraz zaprzężonych w renifery sań z rubasznym, rumianym siwobrodym grubasem w czerwonym kubraku – trudno będzie się opędzić. Takie nasze czasy, z konsumpcjonizmem rosnącym w...

Obok

Dm6p210387_zoom
„Wydaje mi się dzisiaj, że mój Koncert na orkiestrę [...] to jakaś zamierzchła przeszłość, coś jakby wspomnienie z innego wcielenia. Czy zdawałem sobie wówczas sprawę, że tak daleko odejdę od techniki i estetyki, jaką ten utwór przedstawia? Z pewnością tak. Więcej nawet: pragnąłem żarliwie, aby stało się to jak najprędzej”.

Im wyżej, tym lepiej

Gory-alpy
Znów o muzyce Richarda Straussa? Tak, na dodatek ponownie o twórczości orkiestrowej, o poemacie symfonicznym. Skoro jednak jeden z najwybitniejszych pisarzy współczesności, noblista Orhan Pamuk, uznał muzykę orkiestrową (obok renesansowego malarstwa i powieściopisarstwa) za fundament kultury Europy „wyobrażający i opisujący jej tożsamość”, to czyż można mijać Straussowskie dzieła obojętnie? Ja ...

Tylko bez populizmu, proszę

Europe_flags
Europa Cantans – z początku można doznać wrażenia, że festiwal Wratislavia Cantans zmienił nazwę. Jednak nie, to tylko wymowny podtytuł, czujne podkreślenie czasu wyjątkowego, kiedy Wrocław jest Europejską Stolicą Kultury 2016.

Prorok

804px-095.elijah_ascends_to_heaven_in_a_chariot_of_fire
W obcowaniu z dziełami sztuki kontekst i kondycja dnia codziennego są chyba najważniejsze. Dyktują odczytanie treści, podpowiadają akceptację przesłania lub jego odrzucenie. Kiedyś a propos Eliasza Felixa Mendelssohna napisałem, że „można potraktować to monumentalne oratorium jako odtrutkę na wszystkich klepiących okrągłymi zdaniami banały na każdy temat”. Minęło parę lat i klepiących ozorem ni...

Ostatnie arcydzieło

3710176_zlota-polska-jesien-2-
Znów będzie o Haydnie. Tak, ponieważ o Haydnie nigdy za wiele, a jego dzieła kryją wiele ciekawych szczegółów. Dla niejednego trudno znaleźć precedens, ale to żadne odkrycie – Haydn (tak chętnie przez najróżniejszych komentatorów poklepywany po ramionku) był wielkim muzycznym odkrywcą i nowatorem. Mozarta nawet nie ma co pod tym względem porównywać, a jego dorobku z dokonaniami autora Symfonii ...

Ryszard II

1904_richard_strauss
„Na przełomie stulecia pojawił się odważny muzyk, nowatorski w formie, nowoczesny i zuchwały w pomysłach, znakomity wykonawca, niepozbawiony wulgarności, barometr rodzimej atmosfery – Richard Strauss”.

Muzyczni bogowie

Mwm-kwiecien-2016-30
Zacząć muszę od tego, że plany związane z 1 kwietnia należy oglądać przez lupę. Nie lubię prima aprilis. Ciągle zadawać sobie przecież trzeba pytanie – prawda to czy fałsz? Ktoś sobie żartuje czy mówi całkiem serio? Mam nadzieję, że VII Symfonia Antona Brucknera pod dyrekcją Stanisława Skrowaczewskiego w Narodowym Forum Muzyki takim żartem nie jest.

Symfonia jak budowanie świata

Gustav_mahler_adolph_kohut_1892
Gigantyczne rozmiary, dziwaczne proporcje, niecodzienna liczba części (sześć), podzielonych zresztą „niesprawiedliwie” na dwa główne rozdziały (Abteilungen). Pierwszy z tych rozdziałów tworzony jest… tak, tak – jedynie przez pierwszą cząstkę, trwającą – bagatela! – tyle co Pierwsza albo Druga symfonia Beethovena w całości, reszta (ponad 60 minut!) – upchnięta w drugim Abteilung. Do tego głos so...

Haydn versus Mozart?

Mozarthaydnchambermusic
„Gdybym mógł uzmysłowić wszystkim przyjaciołom muzyki, a zwłaszcza władcom, niezrównaną wielkość sztuki Mozarta, jej głębię, potęgę uczucia i wyjątkowość jej zamysłu muzycznego, tak jak ja je odczuwam i rozumiem, narody biłyby się o przywilej posiadania takiego skarbu u siebie” – pisał w grudniu 1787 roku Józef Haydn do Ernesta Rotha.